Орчин үеийн спортын салбарт шинжлэх ухааны дэвшил улам гүнзгий нэвтэрч, тамирчдын бэлтгэл, сэргэлтийг илүү нарийвчлалтай удирдах боломжийг бий болгож байна. Үүний тод жишээ бол цусны шинжилгээнд суурилсан бэлтгэлийн шинэ арга юм. Энэхүү арга нь тамирчдын биеийн дотоод өөрчлөлт, ачаалал даах чадвар, сэргэлтийн түвшинг бодитоор хэмжих боломжийг олгож, “ухаалаг бэлтгэл”-ийн үндэс болж байна.

Өмнө нь дасгалжуулагчид тамирчдын бэлтгэлийг зүрхний цохилт, гадаад ачаалал, гүйцэтгэл зэрэг үзүүлэлтэд тулгуурлан төлөвлөдөг байсан бол өнөөдөр илүү гүнзгий, эсийн түвшний мэдээлэлд үндэслэх болжээ. Цусны шинжилгээ нь хүний бие махбодын дотоод орчныг шууд харуулдаг учраас тамирчны бодит нөхцөл байдлыг илүү үнэн зөв илэрхийлдэг байна.

Тухайлбал, тамирчдын цусанд агуулагдах гемоглобины хэмжээ нь хүчилтөрөгч зөөвөрлөх чадварт шууд нөлөөлдөг. Энэ нь хүчилтөрөгчийг ашиглах дээд чадвартай нягт холбоотой. Хэрэв гемоглобины түвшин буурвал тамирчны тэсвэр муудаж, амархан ядарч эхэлдэг. Иймээс багууд тогтмол шинжилгээ авч, шаардлагатай үед хоол тэжээл, бэлтгэлийн хөтөлбөрт өөрчлөлт оруулдаг байна. Мөн цусанд агуулагдах креатинкиназа гэх мэт үзүүлэлтүүд булчингийн гэмтэл, ачааллын түвшинг илтгэдэг. Хэрэв энэ үзүүлэлт хэт өндөр байвал булчин хэт ачаалал авсныг харуулж, бэлтгэлийг багасгах, амралт нэмэх шаардлагатайг анхааруулдаг.

Сүүлийн үеийн судалгаанд стрессийн даавар болох кортизолын түвшинг онцлон авч үзэж байна. Кортизол өндөр байх нь тамирчин хангалттай сэргэж амжаагүй, эсвэл сэтгэлзүйн дарамттай байгааг илтгэнэ. Ийм тохиолдолд зөвхөн биеийн ачааллыг бус, сэтгэлзүйн бэлтгэл, амралтыг ч давхар зохицуулах шаардлага үүсдэг байна. Мөн дархлааны системтэй холбоотой үзүүлэлтүүд ч анхаарал татаж эхэлжээ. Хэт их ачаалал авсан тамирчдын дархлаа сулрах эрсдэлтэй тул цусны шинжилгээгээр эрт илрүүлж, өвчлөхөөс сэргийлэх боломжтой. Ялангуяа том тэмцээний өмнө өвдөх нь тамирчны амжилтад шууд нөлөөлөх учраас энэ төрлийн хяналт улам чухал болж байна.

Дэлхийн томоохон хөлбөмбөгийн багууд тоглогч бүрийн цусны үзүүлэлтийг долоо хоног бүр хянаж, бэлтгэлийг хувь хүнд тохируулан өөрчилдөг болсон. NBA болон Олимпын тамирчид ч мөн адил энэхүү аргыг өргөн ашиглаж, улирлын туршид гүйцэтгэлээ тогтвортой хадгалахыг зорьж байна.

Ирээдүйд энэ чиглэл улам хөгжиж, генетик болон хиймэл оюун ухаантай хослон илүү нарийвчлалтай систем бий болох төлөвтэй байна. Тамирчин бүрийн биеийн онцлогт бүрэн тохирсон бэлтгэлийн хөтөлбөр боловсруулж, бэртэл гэмтлийг бараг бүрэн урьдчилан таамаглах боломж нээгдэхийг судлаачид онцолж байна.